“Natuur is wat de natuur doet als de mens niets doet”

Nettie Dekker in gesprek met Paul Cosijn

Paul Cosijn ontdekte samen met lokale gidsen natuurgebieden overal ter wereld. Hij volgde ook zelf een opleiding tot natuurgids. Nu heeft hij zijn kennis en ervaring opgetekend in zijn boek ‘Wild spotten in Nederland – De natuur leren lezen met al je zintuigen’. Hij bezocht hiervoor ruim tweehonderd natuurgebieden in eigen land en leert nu anderen hoe zij wild kunnen spotten dichter bij huis. Zijn boodschap? Trek eropuit en kijk wat je tegenkomt!

“Toen ik mijn boek ging schrijven, besloot ik me meer op de vraagkant te richten, want veel boeken gaan over aanbod: wat is er hier te zien? Dan verval je al snel in beschrijvingen en taxonomie. Met mijn boek wil ik natuur weer leuk maken en dichter bij de mensen brengen. Je hoort vaak dat de natuur in Nederland niet natuurlijk is. Maar het argument dat we hier alleen cultuurlandschap hebben, wordt vooral ingebracht zodat we het nog een beetje meer kunnen aantasten. Het is zoiets als de buren die jouw bank stelen en vervolgens zeggen: ‘en nu is jouw huis minder waard’.”

Natuur ontdekken
“Ik heb mijn interesse in natuur niet van huis uit meegekregen. Wel ging ik als kind al met de vader van een buurjongen naar een piepklein bos in de buurt. Daar was ik al dieren aan het kijken. Vooral vogels, want die zijn in Nederland het makkelijkst te zien en vertonen vaak herkenbaar gedrag. Van inspirerende natuurgidsen in het buitenland leerde ik hoe alles met elkaar verweven is. Ik vind het leuk om een gebied in te gaan en dan te kijken wat ik tegenkom. Ingewikkelder dan dat is het ontdekken van een gebied niet. Vooral gebieden waar de natuur haar gang mag gaan, zijn fascinerend. Wat ik op pad tegenkom deel ik graag met anderen. Jarenlang heb ik verre reizen georganiseerd en in mijn boek staan dan ook voorbeelden van natuurervaringen in het buitenland. Ver weg in de wildernis, op grote afstand van een supermarkt of andere gemakken, voelt natuur als een privilege. Maar het is natuurlijk niet per se handig als we dat allemaal gaan doen. Daarom zoomt mijn boek juist in op het ontdekken van natuur in eigen land. Wat ik nu veel terug hoor van lezers is,  dat ze staan te trappelen om toe te passen wat ze gelezen hebben. Dat het boek stimulerend werkt.”

Vooral gebieden waar de natuur haar gang mag gaan, zijn fascinerend

Veel variatie
“Nederland heeft qua natuur veel te bieden. We zien veel afwisseling in landschappen op een relatief klein oppervlak: heide, duinen, rietlandschappen… In die verschillende omgevingen kun je een grote diversiteit aan dieren tegenkomen; vooral vogels zijn goed zichtbaar. Ben je bijvoorbeeld in Zuid-Duitsland en kijk je 100 kilometer in alle richtingen, dan zie je bos, bos en nog meer bos. In Nederland zie je volop onderscheid, bijvoorbeeld tussen het noorden en het zuiden. En iedereen heeft wel een natuurgebied in de buurt. Daarom besteed ik in mijn boek veel aandacht aan het spotten van dieren die je het vaakst kunt tegenkomen, zoals bepaalde vogels en reeën. Als je het makkelijke al eens gezien hebt, voelt het tegenkomen van iets bijzonders als een overwinning. Zo zag ik vanochtend in de Biesbosch een wezel oversteken.”

Zien en waarnemen
“In alleen al het zien van een dier zitten verschillende lagen. Het zien van sporen op de grond kan bijvoorbeeld voorspellen dat je een dier gaat zien. Meestal hoor je eerst iets voordat je een dier spot. Of je ziet een beweging, van het dier zelf of door de reactie van andere dieren, waardoor je opkijkt. Wat je ziet, hangt ook af van hoe tolerant een dier is om jou dichtbij te laten komen. Dat doet een eekhoorn misschien wel, maar bij een edelhert wordt dat al een stuk minder waarschijnlijk. Vogels kunnen alarmeren: ze waarschuwen voor de aanwezigheid van een ander dier, al kom je er lang niet altijd achter welk dier dat dan was. Geur kan ook wijzen op de aanwezigheid van een dier, zoals de typische ‘maggigeur’ die een wild zwijn verspreidt.”

Alles hangt met elkaar samen en alles doet ertoe

Intuïtie
“Een andere les uit mijn boek is dat we gewend zijn om onze cognitie mee te nemen de natuur in. We zitten voortdurend in ons hoofd. Welk dier zag je daar? Wij denken dan dat we dat dier moeten kunnen benoemen. Leuker is het om je intuïtie in te zetten. Als ik mensen meeneem, geef ik daarom graag opdrachten die helpen om dat denken stop te zetten en de intuïtie aan te scherpen. Mijn ervaring is dat natuur steeds nieuwe lagen biedt om te verkennen. Je weet nooit alles, en dat hoeft ook niet. Het gaat mij om het stimuleren van de interesse van mensen in natuur en dat we de waarde ervan gaan zien. Alles hangt met elkaar samen en alles doet ertoe. Mijn definitie van natuur is dan ook simpel: natuur is dat wat er gebeurt als wij mensen niets doen.”

Lees ook de bespreking van Paul Cosijns boek

Meer weten over de auteur? Klik hier of volg hem

20 april 2026